Sayı : 72
İBNÜ’L-VEZÎR’DE AKIL-NAKİL İLİŞKİSİ
İbrahim BAYRAM

9 6

Öz Zeydiyye fırkasına mensup iken Selefiyye mezhebine geçen veeserlerini bu anlayış üzerinden kaleme alan İbnü’l-Vezîr, itikadi görüşleriarasında akıl-nakil ilişkisi meselesine de yer vermiştir. Bu konudakidüşüncelerini, daha çok kelam ilmine ve onun ehlinin benimsediği tavrayönelttiği eleştiriler üzerinden şekillendiren müellif,bu yoldan aklın nakilkarşısında takınması gereken tutuma işaret etmiştir.Bu meselede, nazar veistidlal yoluna başvurarak dininziyadeleşmesine, tevile yönelerek dininnoksanlaşmasına sebep olduğunu düşündüğü iki yaklaşımı reddetmiştir.Bu ikianlayışın, naslara hak ettiği değeri vermediğini ve akla nakil karşısında genişbir alan bıraktığını ima etmiş,onlara yönelik cevabını genelde Kur’an ve sünnetüzerinden şekillendirmiştir. Bu meseleyle alakalı olarak akıl-nakil çatışmasımevzuunu de ele alan müellif, Selefiyye anlayışı doğrultusunda sarih ve sahiholmaları halinde onların birbirini nakzetmeyeceğini belirtmiştir. Böyle birçatışmanın kabulüne neden olan ihtimalleri ise,zanni olduğu halde kati olduğudüşünülen akli delilden hareket, sem῾îalandaki derinliğe karşın aklî sahadakizayıflık ve şer῾î ilimlerdeki geniş malumata karşın aklî ilimlerdeki cehaletgibi maddeler üzerinden sıralamıştır.  
Anahtar Kelimeler: İbnü’l-Vezîr, akıl, nakil, Selefiyye
Anahtar Kelimeler:

Kaynakça

Ali Emir, Cabir İdris (1419),Menhecü’s-selef ve’l-mütekellimin fî muvafakati’l-akl li’n-nakl ve eserü’l-menheceyn fî’l-akide, Riyad, Mektebetu Edvai’s-Selef.Buhârî, Muhammed b. İsmail (1981),el-Câmiü’s-sahîh Sahîhu’l-Buhârî, İstanbul, Çağrı Yayınları. Efendi, Said b. Ahmed (1428),Kavâidü’l-menhec inde İbni’l-Vezîr el-Yemânî beyne’n-nazariyye ve’t-tatbik, Kahire, Müessesetü’l-Muhtâr.Emirdağı, Haşim (2009),İbnü’l-Vezîr’in Hayatı, Şahsiyeti, Metodu ve Kelami Görüşleri,Erciyes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü,Temel İslam Bilimleri Anabilim Dalı Doktora Tezi, Kayseri.Gazzâlî, Ebû Hamid Huccetülislam Muhammed b. Muhammed (1413),Kânûnü’t-tevîl,Tlk. Mahmûd Bîcû, (y.y.).Hacer, Rızk (1404),İbnü’l-Vezîr el-Yemeni ve menhecuhü'l-kelamî, Cidde, ed-Dârü's-Suûdiyye.Hattâbî, Ebû Süleyman Hamd b. Muhammed el-Büstî (1425),el-Gunye ani’l-kelam ve ehlihi, Kahire, Dâru’l-Minhâc.İbn Batta, Ebû Abdullah Ubeydullah b. Muhammed b. Muhammed Ukberi (1415),el-İbane an şeriati'l-firkati'n-naciye ve mücanebeti'l-fıraki’l-mezmume,Thk. Rızâ b. Na‘sân Mu‘ti, Riyad, Dârü'r-Raye.İbn Kayyim el-Cevziyye, Ebû Abdullah Şemseddin Muhammed (1423),İ’lâmü’l-muvakkiin an rabbi’l-âlemin,Tlk. Ebu Ubeyde Meşhur b. Hasan Al-ü Selman, Demmâm, Dâru İbni’l-Cevzi.İbn Kudâme, Ebû Muhammed Muvaffakuddîn Abdullah b. Ahmed b. Muhammed b. Kudâme Cemmâîlî Makdisî (1395),Lüm'atü'l-i'tikad, Beyrut, el-Mektebü’l-İslâmî. İbn Kudâme, Ebû Muhammed Muvaffakuddîn Abdullah b. Ahmed b. Muhammed b. Kudâme Cemmâîlî Makdisî (1410),Tahrîmu’n-nazar fi kütübi’l-kelam,Thk. Abdurrahman b. Muhammed Saîd Dımeşkıyye, Riyad, Dâru Âlemi’l-Kütüb.İbn Teymiyye, Ebü'l-Abbas Takıyyüddin Ahmed b. Abdülhalim (1411),Der'ü te’âruzi'l-akl ve'n-nakl,Thk. Muhammed Reşad Salim, Riyad: Câmiatü’l-İmam Muhammed b. Suud el-İslâmiyye.İbn Teymiyye, Ebü’l-Abbas Takıyyüddin Ahmed b. Abdülhalim (1425),Mecmûu fetâvâ,Tertib: Abdurrahman Muhammed b. Kasım, Medine, Mücemmaü’l-Melik Fehd li-Tıbaati’l-Mushafi’ş-Şerif.İbn Teymiyye, Ebü'l-Abbas Takıyyüddin Ahmed b. Abdülhalim (1976),er-Red ale'l-mantıkiyyîn, Lahor, İdâretu Tercümâni's-Sünne.İbnü’l-Cevzî, Ebü’l-Ferec Cemâlüddîn Abdurrahmân b. Alî (1412),Saydu’l-hâtır,Thk. Abdülkadir Muhammed Atâ, Beyrut, Dâru-l-Kütübi’l-İlmiyye.İbnü’l-Cevzî, Ebü’l-Ferec Cemâlüddîn Abdurrahmân b. Alî (t.y.),Telbîsü İblîs, Beyrut, Dâru’l-Kalem.İbnü’l-Vezîr, Ebû Abdillâh Muhammed b. el-Murtaza el-Yemânî (1349a),Tercihu esâlibi’l-Kur’ân ala esâlibi’l-Yunan. Kahire, (y.y.).İbnü’l-Vezîr, Ebû Abdillâh Muhammed b. el-Murtaza el-Yemânî (1349b),el-Burhanü'l-katı' fî isbati's-sani’ ve cemi’u macaet bihi'ş-şerai, Kahire, Matbaatü’s-Selefiyye.İbnü’l-Vezîr, Ebû Abdillâh Muhammed b. el-Murtaza el-Yemânî (1407),Îsârü'l-hak 'ale'l-halk fî reddi'l-hilâfât 'alâ mezâhibi'l-hak min usûli't-tevhîd, Beyrut, Dârü'l-Kütübi'l-İlmiyye.İbnü’l-Vezîr, Ebû Abdillâh Muhammed b. el-Murtaza el-Yemânî (1412),el-Avâsım ve'l-kavâsım fi'z-zeb an sünneti Ebi'l-Kâsım,Thk. Şuayb el-Arnaut, Beyrut, Müessesetü’r-Risâle.İbnü’l-Vezîr, Ebû Abdillâh Muhammed b. el-Murtaza el-Yemânî (1420),Tenkîhü’l-enzâr fi ma’rifeti ulûmi’l-âsâr,Thk. Muhammed Subhi b. Hasan Hallak ve Amir Hüseyin, Beyrut, Daru İbn Hazm. İbnü’l-Vezîr, Ebû Abdillâh Muhammed b. el-Murtaza el-Yemânî (t.y.),er-Ravzü’l-basim fi'z-zebbi an sünneti Ebi'l-Kâsım,İ'tena Ali b. Muhammed el-Amran, Mekke, Dâru Alemi’l-Fevaid. Müeyyedbillah, İbrâhim b. Kâsım b. İmam (1421),Tabakatü’z-Zeydiyyeti’l-kübra,Thk. Abdüsselam b. Abbas el-Vecih, Amman, Müessesetü’l-İmam Zeyd b. Ali es-Sekafiyye.Müslim, b. el-Haccâc el-Kuşeyrî (1981),el-Câmiü’s-Sahîh.İstanbul, Çağrı Yayınları. Özervarlı, M. Sait (2000),“İbnü’l-Vezîr, Ebû Abdullah”,Diyanet İslam Ansiklopedisi, C. 21, İstanbul, 240-242.Özervarlı, M. Sait (2009),“Selefiyye”,Diyanet İslam Ansiklopedisi, C. 36, İstanbul, 399-402.Râzî, Ebû Abdullah Fahreddin Muhammed b. Ömer Fahreddin (1323),Muhassalu efkari'l-mütekaddimin ve'l-müteehhırin mine'l-ulema,Nşr. Ahmed Naci el-Cemali ve Muhammed Emin el-Hanci, Kahire, el-Matbaatü’l-Hüseyniyyeti’l-Mısriyye.Sehâvî, Ebü’l-Hayr Şemsüddîn Muhammed b. Abdurrahmân b. Muhammed (1412),ed-Dav'ü'l-lâmi li-ehli’l-karni’t-tâsi’, Beyrut, Dâru’l-Cîl.Subhi, Ahmed Mahmûd (1991),Fî ilmi'l-kelam: Zeydiyye,Beyrut, Dârü'n-Nehdati'l-Arabiyye.Şâtıbî, Ebû İshak İbrâhim b. Musa b. Muhammed el-Gırnati (t.y.), el-İ’tisâm,Tlk. Ebu Ubeyde Meşhur b. Hasan Al-ü Selman, [y.y.], Mektebetü’t-Tevhid.Şevkânî, Ebû Abdullah Muhammed b. Ali b. Muhammed Havlani (1348),el-Bedrü't-tali' bi-mehasin men ba'de'l-karni's-sabi', Kahire, Matbaatü's-Saade. Şevkânî, Ebû Abdullah Muhammed b. Ali b. Muhammed (1432),Şerhu’s-sudûr bi-tahrimi ref’i’l-kubûr, Riyad, Mektebetü’l-Melik Fahd el-Vataniyye.

İbrahim BAYRAM