LOZAN ANTLAŞMASI GEREĞİNCE GİRİT’TEN TÜRKİYE’YE GÖÇÜN BASINA YANSIYAN YÖNLERİ

1923 yılında Türk-Yunan Hükümetleri arasında imzalanan Mübadele AntlaşmasıLozan Konferansı’nın ilk aşamasında görüşülen ve karara bağlanan bir konu olmuştur. Buantlaşmaya göre Yunanistan’daki Müslüman nüfus ile Türkiye’deki Ortodokslar karşılıklıolarak yer değiştirecekti. Nüfus değişiminin yapılacağı yerlerden birisi de Girit adasıdır. Buadadan yaklaşık 25-30 bin civarında Müslüman Türk nüfusun göçü öngörülmekteydi. Girit’inKandiye, Resmo ve Hanya gibi şehirleri göçün en yoğun yaşandığı yerlerdir.Çalışmada göçlerin başlamasıyla Yunan hükümetinin Girit’teki Müslüman Türkmuhacirlere uyguladığı baskı politikası ve bu durumun Türk basınına yansıyan yönleriniele almak amaçlanmıştır. Yunan hükümeti, burada yaşayan Türk muhacirlerin mallarını vemülklerini satmaya vakit bulamadan göç etmelerini sağlamak için baskı ve zulüm politikasıtakip etmiştir. Bu muhacirler Edremit, Ayvalık, Darıca, Gemlik, Mudanya, Bodrum gibigenellikle zeytin yetiştiriciliğinin ağırlıkta olduğu yerlere yerleştirilmişlerdir. Bu çalışmadaAhenk, Tanin, Vatan, Vakit, Hâkimiyet-i Milliye, İleri gibi gazetelerden istifade edilmiştir.

THE DIRECTIONS OF MIGRATION FROM CRETE TO TURKEY REFLECTED IN THE PRESS ACCORDING TO THE TREATY OF LAUSANNE

In 1923, the Turkish-Greek Governments signed the Treaty of Lausanne, which wasdiscussed and decided in the first phase of the Lausanne Conference. According to the signedagreement between Greece and Turkey, Muslim population living in Greece and the Orthodoxpopulation living in Turkey were going to exchanged One of the places for the exchange ofpopulation is the island of Crete. It was foreseen that approximately 25-30 thousand MuslimTurks would migrate from this island. The cities of Crete such as Candi, Rethymno and Canawere the most intense places where migration happened. It was aimed to address the pressure of the Greek government on the MuslimTurkish immigrants in Crete and the direction of this situation reflected in the Turkish press.The Greek government followed a policy of oppression on the Turkish immigrants in orderto ensure that they could emigrate without the time to sell their goods and property. Theseimmigrants settled in places where the olive cultivation was generally important, such asin Edremit, Ayvalık, Darıca, Gemlik, Mudanya, Bodrum. In this study, newspapers such asAhenk, Tanin, Vatan, Zaman, Hâkimiyet-i Milliye, İleri have been used.

Kaynakça

Başbakanlık Cumhuriyet Arşivi (BCA)

BCA, 30.10/124.885.4. (12.08.1933) Nüfus İşleri Genel Müdürlüğünün 10 yıllıkçalışma raporu

BCA, 272.11. 20.102.17. (31.12.1924)

BCA, 272.11. 17.72.1. (11.01.1924)

BCA, 272.11. 17.72.4. 12.01.1924)

ADIYEKE, A.Nükhet, Osmanlı İmparatorluğu ve Girit Bunalımı (1896-1908), TTKYayınları, Ankara, 2000.

AĞANOĞLU, H. Yıldırım, Osmanlı’dan Cumhuriyet’e Balkanların Makûs TalihiGöç, Kum Saati, İstanbul, 2001.

Ali Cevad, Memâlik-i Osmâniyye’nin Târih ve Coğrafya Lugâtı, C. III, İstanbul 1314.

ARI, Kemal, Büyük Mübadele Türkiye’ye Zorunlu Göç 1923-1925, Tarih Vakfı YurtYayınları, İstanbul, 2003.

BANOĞLU, Niyazi Ahmet, Tarihte Girit ve Osmanlılar Dönemi, Kırmızı BeyazYayınları, İstanbul, 2005.

GÖKAÇTI, Mehmet Ali, Nüfus Mübadelesi Kayıp Bir Kuşağın Hikâyesi, İletişimYayınları, İstanbul, 2010.

ERDAL, İbrahim, Mübadele Uluslaşma Sürecinde Türkiye ve Yunanistan 1923-1925,IQ Kültür Sanat Yayıncılık, İstanbul, 2006.

Hüseyin Hıfzı, Girit Vekayii, Dersaadet, 1326.

İskân Tarihçesi, İstanbul Hamit Matbaası, İstanbul, 1932.

KARAL, Enver Ziya, Osmanlı Tarihi (Nizamı-ı Cedid ve Tanzimat Devirleri 1789-1856), Türk Tarih Kurumu, Ankara, 1988.

SARI, Muhammed, Atatürk Dönemi İç Anadolu Bölgesi’nde İmar-İskân Faaliyetleri(1923-1938), ATAM Yayınları, Ankara, 2015.

ŞİMŞİR, Bilal N., Lozan Telgrafları I (1922-1923), TTK Basımevi, Ankara, 1990.

Osman Nuri, Abdülhamid-i Sâni Devr-i Saltanatı: Hayat-ı Hususiye veSiyasiyesi, C. III, Dersaadet, 1327.

TANSEL, Arif Müfid, Ege ve Yunan Tarihi, TTK Yayınları, Ankara, 2011.

Tahmisci-zâde Mehmed Mâcid, Girit Hatıraları, Yay. Haz., İsmet Miroğlu, İlhanŞahin, Kervan Kitap, İstanbul, 1977.

Vecihi ve Rüfekası, Musavver Tarih-i Harb, Dersaadet, 1315.

ADIYEKE, A. Nükhet, “Türk Basınında Girit’in Yunanistan’a Katılması1908-1913”, Çağdaş Türk Tarihi Araştırmaları Dergisi, S.1, İzmir, 1991, s. 47-70.

ADIYEKE, A. Nükhet, “Osmanlı Kaynaklarına Göre Türk Yunanİlişkilerinde Girit Sorunu (1896)”, Çağdaş Türkiye Tarihi Araştırmaları Dergisi, S.3,İzmir, 1993, s. 335-346.

BEYHAN, Mehmet Ali, “Girit’e Dair Önemli Bir Kaynak: MahmutCelaleddin Paşa’nın Girit İhtilali Tarihi”, Sosyoloji Dergisi, S. 22, 2011, s. 133-155.

BEYOĞLU, Süleyman, “Girit Göçmenleri (1821-1924)”, Türk Kültürüİncelemeleri Dergisi, S. 2, İstanbul, 2000, s. 115-130.

BİBER, Tuğba Eray, “XX. Yüzyılda Yunanistan’dan Türkiye’ye TürkGöçleri”, XX-XXI. Yüzyılda Türk Dünyasında Sürgün ve Göç, İstanbul, 2015, s. 310.

GÜMÜŞ, Musa, “Osmanlı Devleti’nde Güç ve Siyaset: Namık Kemal’eGöre 1866-1869 Girit İsyanı ve Osmanlı Devleti”, Selçuk Üniversitesi TürkiyatAraştırmaları Dergisi (SUTAD), S. 39, Bahar 2016, s.89-99.

KARABULUT, Bilal, “Osmanlı’nın Zor Sınavı: Fransa’nın TutarsızPolitikaları Ekseninde Girit İsyanı (1866-1869), Karadeniz Araştırmaları, S.16, Kış2008, s.77-99.

ORAL, Mustafa, “Meşrutiyet’ten Cumhuriyet’e Toplumsal Koşullar veToplum Anlayışında Değişim”, Atatürk Yolu Dergisi, S. 47, Bahar 2011, s. 585-507.

TUKİN, Cemal, “Osmanlı İmparatorluğunda Girit İsyanları-1821 YılınaKadar Girit”, Belleten, C.IX, S.34, Nisan 1945, Türk Tarih Kurumu Basımevi,Ankara, 1945, s.163-206.

TUKİN, Cemal, “Girit” İslam Ansiklopedisi, C.14, İstanbul, 1996. s. 85.

TÜRKMEN, Zekeriya, “Girit Adasını Osmanlı İdaresinden AyırmaÇabaları: Yunan İsyanını Takip Eden Dönemdeki Gelişmeler (1821-1869),Osmanlı Tarihi Araştırma ve Uygulama Merkezi Dergisi (OTAM), C.1, S.3, s.219,244.

Ahenk

Ayın Tarihi

Hâkimiyet-i Milliye

İleri

Salname-i Vilayet-i Girid

Sırat-ı Müstakim

Tanin

Vakit

Vatan

TBMM Zabıt Ceridesi