DIRAR B. AMR VE MU'TEZİLE'NİN TEŞEKKÜL SÜRECİNDEKİ YERİ

Kaynakça

Adnan Ubeyd eI-Ali, "Bişr b. el-Nh '{emir: Şi'nıhıı ve Sahifetühü'l-Belagiyye", Meceııetü Ma'hedi'I-'Arabiyye, XXXVII (1408/1987), Kuveyt.

Amire, Muhammed, el-Mu'tezileıü ve'l-Müşkileti'ı'-Hürriyeti'l-İnsaniyye, Kahire 14081 1988.

Arif, Ahmed Abdullah, es-Sılatü b,?yne'z-Ze:~diyy! ve'l-Mu'tezi/e, Takdim Muhammed Amare Beyrut 1407/1987.

Askalani, İbn Hacer, Tehzibu'ı-Teh:,ib, Beyrut 1961\.

Lisdnü'l-Mizdn, Haydarabad 1331.

BDAdadi, Abdulkahir b. Tahir b. Mu ıammed, [(jtab.~ıUsulu'd-din, Beyrut, 1981/1401.

el.Fark Beyne'l-Fırak, Nşr. M. Muh/iddin Abdıılhııınid, Beyrut trz.

Mezhepler Arası Farklar, (el-Fark b ?yne'[ Fırak), ı:ı::v.Ethem Ruhi Fıglalı, İstanbul 1979.

Bozkurt, Nahide, Halife Me'mun Döııemi ve İ.ı/m1 Kültür Tarihindeki Yeri, Basılmamış Doktora Tezi, Ankara 1991.

Brockellmaniı, Geschichte der Aralüchen Liıeratur, Leiden 1937-1947.

Cahız, Ebu Osman b. Bahr (255/8(,8), el-Beyan l'e't-Tebyin;Thk. Abduııah, M. Harun, Kahire 1948.

Kitabu'l-Hayevdn, Kahire 1965.

el-Osmaniyye, Thk. Abdüsselam Muhammed Harun, Mısır 1955.

Resailü'l-Cahız, yayınlayan: Abdüsselam M. Harun, Kahire 1964.

Cahşlyari, Kitabu'l-Vüzera ve'l-Küttab, Thk. Mustafa es-Sekka-İbrahim el-EbyariAbdu'l-Hafız Şelbi, Kahire 1357/1938.

Cook, ~ichael, Early Muslim Dogma, a Source-Critical Study, London 1981.

D8riıni, İmam Ebu Said Osman b.Said b. Halid (280/893), Kitabu'r-Red ala' Bişr elMerisi'l-Anber, thko Muhammed Hamid el-FAki, Beyrut trz.

Davudi, Şemseddin M~hammed b. Ali b. Ahmed ed-Davudi, Tabakatu'I-Müfessirin, Thk. Ali Muhammed Ömer, Daru'l Kütüb 1392/1972.

EM Ca'fer et-Tusi, Ihtiyar Ma'rifeti'r-Rical el-Ma'ruf bi Ricali'I-Keşşf, Tık. Mir DamM el-Esterabiidi, thko Seyyid Mehdi er-Recai, Müessesetü Ali Beyt 1404.

Ebô Nuaym el-İsfehiini, Ahmed b. Abdillah (430/1038), Hilyetü'I-Evliyd ve Tabakdtü'lAsjiya, 1394/1974.

Ebu Reşid Nisaburi, Said b. Muhammed b. Said (400/1009), Fi't-Tevhid, thko Muhammed Abdulhadi Ebu Ride, Kahire 1385/1965,

el-Mesail ji'l Hilaf beyne'l-Basriyyin ve'l-Bagdadiyyin, thko Ma'n Ziyade-Rıdvan esSeyyid, Beyrut 1979.

Ebu Ya'la,.Muhammed b. el-Hüseyin b. Muhaınmed b. Halef b. Ahmed İbn el-Farra elHanbeli el-Bağdadi 458/1066, Kitab el-Mu'temed ji Usulu'd-Din, thko W. Zeydan H:iddad, Beyrut 1974.1

EbU'I-Meili, Muhammed b. el-Hüseyni el-Alevi, Kitabü'I-Beyani'I-Edydn, Ar. çev. Y~ya el-Haşşab, MeceIletü 'I-Külliyyeti 'I-Adab Camiati 'I-Kahire, 19 (I 957).

Ebu'I-Muin en-Nesefi, Meymun b. Muhammed en-Nesefi, Tabrısatu'l Edilleji Usulu'dDin, Hz. Hüseyin Atay, Ankara 1993. .

Eş'ari, Ebu Hasan Ali b. İsmail el-Basri el-Şafi, Makalatu'ı-lsltimiyyin, Tsh. Helmut Ritter, Wiesbaden 1980/1400.

el-Fahri, Ahmed b. Muhammed b. Abdillah, Kitabü 't-Telhisi'I-Beyan fi Zikri'l-Fırak Ehli'l-Edyan, Moskova 1988.

Fahrl, Macid, Islam Felsefesi Tarihi, çev. Kasım Turhan, İstanbul 1987.

"The Mu 'tazilite View of Man", Recehes D'lslamologie, 26(77).

"Some Paradoxicallmplications oji the Mu'tazilite View of Free Will", Muslim World, XLIII, 95-109, Hartford 1953.

Fığıah, Ethem Ruhi, "İslam Mezhepler Tarihi Araştırmalarında Karşılaşılan Bazı Problemler", Uluslararası Birinci Islam Araştırmaları Sempozyumu (First International Symposiumon Islamic Studies), Tebliğler ve Müzakereler, 16-18 Eylül 1985, İzmir 1985,369-378.

Frank, M. Richard, The Metaphysics of Created Being according to abu'l Hudhayl alAllaf (~itgaven van het Nederlands historisch archaeologisch Instituut te Istanbul 21,Istanbuul 1966), pp. 32 ff.

Gozeşte, Nasır, "Ebu'I-Huzeyjh /.lIa[', Dairctu']-Mearif-i Buzurg-i İslami", VI (1373), Tahran.

Gurabi, Ali Mustafa, Ebu 'I-Huz(ıl d-Allaf, ~1ısır 1369/1949.

Halife b. Hayyat (240/854), Ta,'i1,ı: Hali/etu b. Hayyat el-Asferi, R. Baki b. Halid, thko Süheyl Zekkar, Beyrot ıuıı1993.

Harezmi, Ebu Abdullah Muhanırl1l:d b: Atın,edo. Yusuf el-Harezmi, Mefatihu'l-OlrJm, . Kahire 1401/1981.

Hatipoğ~lu, Mehmet Said, "Isliin'da Ilk Siyasi' Kavmiyetçilik "Hi/afetin Kureyşiligi"", AVİFD, XXIII (1978).

Hayyat, Ebu'l Hüseyin Abdurıal1:,m b. Muhammed b. Osman, Kitabu'l Intisar ve'rReddu ala Ravendiye'l-Mu 'J ıd, tkd. Muhar.ımed Hicazi, Kahire ı988.

Hourani, George F:,'''Islamie ad Non-ıLwıiC Origiııs of Mu'tazilite EthiealRationa- /ism", Int. J. Middle East Sıııd. 7(1976), 59.87.

1zutsu, Toshihiko, Islam Düşür.cesinde İmwı Kavramı, çev. Selahaddin Ayaz, İstanbul \ . 1984.. '

İbn A'sam, Ebu Muhammed Alımed b. A'siım e,.Kufi 314/926, Fütuh, Beyrot trı.

İbn Abd Rabb~h el.Endelusi, Ebu ömer Jhme'İ b. Muhammed (328/939), Ikdu'l-Ferid, thko Ahmed Emin-Ahmed ::;-Zeyni-Ibmhiın el-Ebyarrı, Beyrot 1403/1983.

İbn Abd~lber, Ebu Ömer Yusuf en.Nemerl el-Kuıtibi Endelusi (463/1070), Camiu Beyan el-llmi ve Fazlihi vema Ya:ıiıağıfi Rivayetilıi ve hamlihi, Beyrot trz.

İbn CÜLCÜL (399/1009), Tabaka:ı. 'I Etıbba ve'I-/!ukema, thko Fuad Seyyid, Beyrot 14051 1985.

İbn Dür~yd, Ebu Bekir Muharr l'u:d b. elJlasaıı b. Düreyd el-Ezdi (321/933), eı-Iştikak, thko Abdusselam Muhamnı::d Harun,lIlağdal 1399/1979. .

İbn Ebi Usaybia, Ebu'l Abbas !ı'hmed b. ~1-Ka:;lm b. Halife b. Yunus es-Sa'di, Uyunu'lEnbai ve Tabakatu'I Etıbb~ ~i,~rh-thk~Dr. Nizar Ruza, Beyrot trz.

İbn Ebi'l Hadid, Ebu Hamid İzzeddin j,bdulhamid b. Hitebullah (656/1258), Şerhu Neheu'l-Belaga, nşr. Muh:ıınmed Ebp'l Fazı Ibral!im, Beyrot 1965. .

İbn Esir (555-630), İzzeddin [bJ'I-Hasad Ali :'. Muhammed b. Muhammed b. Esir, elLübabfi Tehzibi'l-Ensab, H. Hüsan\ı:c!din el-Kudsi, Kahire 1356-1357.

İbn Hazm, Ebu Muhammed Ali b. Ahmed j. ,~aid b. Hazm el-Endelusi (456ilO64), elFaslfi'l Mi/el ve'l Ehva w'rtNihal, Mısır 1950. . Çemheretü 'I-Ensabu 'I Arab, ıhl, . Komisyon, Bc.~rul 1403/1983.

~/-Ihkiimfi Usı2/i'I-Ahkiim, Beyıııl trı. i

lbn Kayserani (507/1 i14), EbI.' -Fazı Muhamrrıed b. Tahir, el-Ensabu 'I-Muttefikii, ed. P. Jang, Leiden 1965.

'. İbn Kıfti (646/1248), Cemaleddi 11Ebi'l-Hasan, iJıböru 'I-Ulema bi Ahbari'/~Hukema, Kahire trz.

İbn Kuteybe ed-Dineveri, Ebu Muhammed Abdullah b. Muslim, Uyunu'l Ahbör, Kahire 1963/1383.

İbn Murtaza, Ahmed, Tabaka~u'I-Mu'tezile, Thk. S.D. Wilzer, Beyrot 1380.

Kitabu el-Mi/el ve'n-NiOOI Min Ecza; Kitabu'l-Bahr ez-zahOOr el-Cami'li.Mezahibi ulema; 'I Ensör, Hk. Muhammed Cevad Meşkur, Tebriz 1959.

Babu zikri'1 Mu 'tezi/e, Tah. T.W. Arnold, Haydarabad 13 16.

-İbn Nedim, Ebu'l Ferec Muhammed b. Ebi Yakub ıshak, Fihrist, thko Rıza Teceddüd ıbn Ali b. Zeyni 'I.Abidin el-Hairi el-Nazindiri, Beyrot 1988.

İbn Tayfur (280/893), Ebu'I-Fazl Ahmed b. Tahir el-Katib, Kitabu Bağdad, thko Muham- . med Zahid b. el-Hasan el-Kevseri, Kahire 1949.

İbn Tıklaka, Muhammed b. Ali b. Tabataba, el-Falri fi'I.Adabi's-Sultaniyye ve'dDüveli'ı-Islamiyye, Beyrot trz. .

el.İci, el-Kadı Abdurrahman b. Ahmed, el-Mevakıffi Ilmi'I Kelam, Kahire trz.

isfahani, er-Ragıb, el-Müfredatfi Garibi'I Kur 'an, Beyrot trz.

isferiyini, Ebu Muzaffer, et-Tabsır fi'd Din ve Temyizi'(Fırkatı'n Naciye anftrkah'n Halikın, thko K. Yusuf el-Hut, Beyrot 1983/1403.

Kadi Abdulcebbar, Kadı'I Kudat Abdulcebbar b. Ahmed, Fadlu'I-/'tizal ve Tabakatü'l Mu 'tezi/e, Tah. Fuad Seyyid, Tunus 1406/1986.

Şerhu'I-Usuli'I-Hamse, Thk.Dr. AbdulkerimOsman, Kahire 1988/1408.

el-Muğni, nşr. T. Hüseyin, Kahire 1382-8/1962-5.

Muhit bi't Teklif, Tas. Ömer es-Seyyid Azmi, Kahire trz.

Tesbitu Delai/in-Nübüvve, Thk.Dr. Abdulkerim Osman, Beyrot 1966.

el-Ka'bi el-Belhi, Ebü'I.Kasım (319/931), Babü Zikrü'I-Mu'tezi/e min MaJdltat elıslamiyye, thko Fuad Seyyid, Tunuss 1974.

Kabulu'l-Ahbdr ve Ma'rijeti'r-Rical, Daru'I-Kütübi'I-Kahire, Yazma, Mustalah 14 m. (110 varaka).

el-Kinani el.Mekki, İmam Abdülaziz b. Yahya b. Müslim (240), Kitabu'l Hayde ve Intisaru'I-Menhec es-Selefi, şrh. Muhammed Abdulhadi, Cezire trz.

el-Kummi (ö. 1359), Şeyh Abbas, el-Kuna ve'l Elkiib, Beyrot 1403/1983.

Kutlu, Sönmez, Islam Düşüncesinde Hadis Taraftarları ve Iman Anlayışları, Basılmamış Doçentlik, Tezi, Ankara 1997.

el-Makdisi, mutahhir b. Tahir, el.Bed' ve't.Tarih, Bağdat trz.

Malali, Ebu'l Hüseyin Muhammed b. Ahmed, Kitabu't Tenbih ve;r-Red ala Ehli'l-Ehva ve'I-Beda, thko Muhammed Zahit b. el-Hasan el-Kevseri, Kahire 1368/1949.

Meclisi, Şeyh Muhammed Bakır, BiOOru'I-Envar, Beyrut 1403/1983.

Mesudi, Ebu'l Hasan Ali b. Hüseyin b. Ali el-Mesudi (346/957), Mv.rucu'z-Zeheb ve Me. adinu'l Cevher, thko Muhammed Muhyiddin Abdulhamid, Bey,rot 1988.

Naşie'l Ekber, Abdullah b. Muh, mmed, Mesailu' f İmame, Kitabu Evsat fi 'I Makdlat, thko losefVan Ess, Beyrot 1971, i

en-Necaşi, Ebu'I-Abbas Ahmed b Ali b. Ahme,1 b. Abbas el-Esedi el-Kufi (450/1058), er-Ricalü'n-Necaşt, thko Es. Seı'yid Musa eş-Şebiri ez-Zencani, Kum 1418.

Neşvanü'l Hımyeri, el-Har.ü 'I-'İ:ır', Mısır- 1~43.

en-Nevbabti, Ebu Muhammed I-:Es:ın b. Mus,ı (:110/922), Kitabu Fıraku'ş Şia, thko Helmut Ritter, İstanbul 193 ı. . ,

Nime, Şeyh Abdullah, Hişam b. dHakem, 1405/1985.

Nüveyhiz, Adil, Mu'cemu'I-Müfı~ssı'rin, BeYlUt 1';'82.

Onat, Hasan, Emevt Devri Şit Ht rej(etleri Vf' Gü,~iimüz Şiiliği, Ankara 1993.

Öz;Mustafa, "Dırar b. Amr " , TINlA, iX (:1994:,.. .

Pezdevi (493/1099), Sadru'l İslar. İmam' Ebu Yusr Muhammed, Ehl-i Sünnet Akaidi, terc. Ş. Gölcük, İstanbul 1988. .

Razi, Fahreddin, Ebu Abdullah ~lll1hammed b, ümer b. Hüseyin (606/1209), ltikadatü Fıraku'l MUslimin ve'l MüşrWrı, Thk. Ali Sami Neşşar, Kahire 1938/1356.

Kitabu'I-Muhassal, thko Hüseyin J~tay, Kah'ire ıç'91.

Sabuni, Nureddin, M;turidiye Abıidi, terc.lnekil' Topaıogıu, Ankara 1398/1978.

Safaeli, Selahaddin Halil b. Ay tek es-Safadi (7li4/1363), Kitabu'l-Vafi bi'/-Ve/ayat, thko Muhammed b. Mahmud-Il:r:ıhim b. SUleynıan, Wiesbaden 1981.

Nektü'l-Himyan Fi Nekti'I-Umycr., thko Ahtrll~dZı:ki Bek, Mısır 1326/191 ı.

Sebmi, Tarih-i-Cürcön, nsh. DLv.ulıammed Abc;ulmuid Han, Beyrot 1407/1987.

Sem'ani, Ebu Sadeddin Abdulü:rim b. *uhammed b. Mansur et-Temimi es-Sem'ani (562/1166), el-Ensab, tkd. J.bdullah ~,mr el-Barrudi, Beyrot 1988.

Sezgin, Fuad, GAS, Leiden 196".

Tarihu't Turasul Arabiye, Arapça çı:v. Mahmut Fı~hmi Hicazi, 1983/1403.

es-8uyuti (911/1505), Celaleddiıı Abdurrahman b. Ebi Bekr Tarihu'I-Hule/a, thko Muhammed Muhyiddin Abdilhamid, Kalıir~ 1305.

Şebristani, Ebu Feth Muhamrn~,1 b. Abdlık eriın , Nihayetü'ı-ikdamfi ilmi'I Keldm, üx-_ \ ford 1934. !

el-Mi/el ve'n-NiM/, Neşr. Muhılrtıned Fehıııi Mohamrned, Beyrut 1990/1410.

TopaloAlu, Bekir, Allah 'in Variırı (isbilt-ıVI1ciIJ), Ankara 1979.

Ukayli, Ebu Cafer Muhammed b. Arnr b. Mıısa b. Hammad el-Ukayli el-Mekki, edDua/a, thko Abdulmuti Enıi~ Kal'aci, 140'1/1984.

Van Ess, Josef, Theologie 'und l"Jesellsehafi im :~.und 3. Jahrhundert Hidsehra Walter d~ Gruyter, Berlin-New Yor~: 1991.

"Dirar b. 'Amrund die 'Cahiniya" Biographie einer vergessenen Sehule", Der Islam, . Berlin 1968.

"EbQ'I.HüzeylAllaf', Encyclopaedia İranice (EIr), 1(1983),318-322, London.

Watt, Montgomery, Freewill and Predestination in Early Islom, London'1948.

lslaniie Politieal Thought, Edinburg 1968.

ıslam Düşüncesinin Teşekkül Devri, çev. ER. FıAlall,Ankara i98I.

lslamie Philosophy Theology-/slam Felsefesi ve Keldmı, çev. Süleyman Ateş, Ankara Üniversitesi Basımevi, 1968.

"The Politieal Attitudes of the Mu'tazılah", Journal of the Royal Asiatic Sacrety (JRAS). 1963, 38-57.

Wensinck, The Muslim Creed, hs Genesis and Historical Development, Cambridge 1932.

Yavuz, Hanım İbrahim, Aslü'l Adl-/nde'l-Mu'ıezile, Takdim Atıf Iraki, Kahire 1413/ 1993.

Zehebi, Ebu Abdullah Muhammed b. Ahmed b. Osman (748/1347), Siyerü A'Mmi'nNUbeM,Beyrot 1985.

Miı.anu'l /tidalji Nakdi'r-Rieal, Thk. Ali Muhammed el-Becavi, Dam'l Hayai tn.

el-/ber Fi Haber Men (raber, thkoEbu Hacires-Said b. BesyaniZa'lul, Beyrot 1405/1985.

Zirik, Hayreddin, el-Alafn ve 'l.Esma, Kahire, i954-i959.