Sayı : 14
ÇALIŞMA ORTAMINDA PSİKOSOSYAL RİSK ETMENLERİNİN İŞ KAZASI, MESLEK HASTALIKLARI VE İŞLE İLGİLİ HASTALIKLARLA İLİŞKİSİ
Fatma KOCABAŞ,Ufuk AYDIN,Verda CANBEY ÖZGÜLER,Mustafa Necmi İLHAN,Seher DEMİRKAYA,Nihan AK,Cansu ÖZBAŞ

13 7

Öz Psikososyal kökenli meslek hastalıkları işyerinde karşılaşılan risklerin sonucu olarakortaya çıkan, işçilerin verimliliğini, huzurunu ve sağlığını olumsuz yönde etkileyenönemli bir sorun alanıdır. Bu durum çalışma barışını ve toplumu da olumsuz yöndeetkilemektedir.Konunun psikolojik, hukuksal, sosyolojik ve ekonomik boyutları bulunmaktadır.İş sağlığı ve güvenliği; işçileri, işverenleri, toplumu ve ülke ekonomisini yakındanilgilendiren bir konu olmasına rağmen psikososyal kökenli meslek hastalıklarıliteratürde oldukça sınırlı bir inceleme alanına sahiptir. Bu çalışmada öncelikle,çalışma hayatının kendine has yapısı içinde ortaya çıkan psikososyal risk etmenlerisomut olarak ortaya konulacaktır. İzleyen aşamada, psikososyal risk etmenlerindenkaynaklanan psikososyal kökenli meslek hastalıkları kavramı çerçevesindeişçilerin bu konuda yaşadıkları sorunlar, geliştirilen anket formuna verilen cevaplardoğrultusunda irdelenecektir. Ortaya çıkan sonuçların değerlendirilmesinden sonrapsikososyal kökenli meslek hastalıklarının işyeri, aile ve toplum boyutunda yarattığısorunlarla mücadele yöntemleri konusunda politikalar üretilebilmesi söz konusuolacaktır. Bu konudaki önlemler alındıktan sonra işyeri düzeyinde psikososyalrisklere maruz kalan işçilerin kurumsal ve hukuksal düzenlemelerle desteklenmesiyoluyla etkinlik ve verimliliğin arttırılabileceği ortaya konulmaya çalışılacaktır. Buçalışma konu ile ilgili tüm tarafl arda önemli ölçüde bir farkındalık artışı sağlayacaktır.
Anahtar Kelimeler: İş sağlığı ve güvenliği, iş kazası, meslek hastalığı, psikososyal etmenler, meslek hastalıkları
Anahtar Kelimeler:

Kaynakça

Akarsu, H., Ayan, B., Çakmak, E., Doğan, B., Boz Eravcı, D., Karaman, E. ve Koçak,D. (2013). Meslek Hastalıkları-ÇASGEM. Ankara: Özyurt Matbaacılık.

Akkurt, İ. (2014). Dünyada ve Ülkemizde Meslek Hastalıkları Tanı Sistemleri veYeni Bir Model Önerisi. Türk Tabipleri Birliği Mesleki Sağlık ve Güvenlik Dergisi,51-52, 30-38.

Akyalçın, L. (2016). İş Kazası ve Meslek Hastalığının Getirdiği Maliyetler, İşverenve İşveren Vekilinin İş Sağlığı ve Güvenliği Eğitimi. Eskişehir: Anadolu ÜniversitesiYayın No: 3231.

Alper, Y. (2015). Türk Sosyal Güvenlik Sistemi ve Sosyal Sigortalar Hukuku.(7.baskı). Bursa: Dora Yayınları.

Arıcı, K. (2015). Türk Sosyal Güvenlik Hukuku. Ankara: Gazi Kitabevi.

Bilir, N. (2013). Meslek Hastalıkları. Küçük ve Orta Ölçekli İşletmeler İçin İş Sağlığıve Güvenliği İşçi Eğitimi Programı, Eğitici El Kitabı (İş ve Sağlık Haklar ve Ödevlerİş Güvenliği Meslek Hastalıkları). ÇASGEM. 121-163.

Çağlayan, Ç. (2015). İşyeri Temsilcileri ve İşçiler İçin Meslek Hastalıkları Rehberi.İstanbul: Birleşik Metal İş Yayınları.

ÇSGB (2011). Meslek Hastalıkları Rehberi 08.06.2017 tarihinde https://www.csgb.gov.tr/media/8910/0013_meslek_has_rehberi.pdf adresinden ulaşılmıştır.

Dursun, S. (2017). Türkiye’de Buz Dağının Görünmeyen Yüzü: Meslek Hastalıkları.Türk Metal Dergisi, 211, 30-33.

Evren, K. (2015). İş Sağlığı ve Güvenliği El Kitabı. Ankara: Seçkin Yayınları.Güzel, A., Okur, A.R. ve Caniklioğlu, N. (2016). Sosyal Güvenlik Hukuku. İstanbul:Beta Yayınları.

ve Stratejileri Araştırma Dergisi, 1, (1), 21-36 17.03.2017 tarihinde http://saysad.org/downloads/makale2.pdf adresinden ulaşılmıştır.

ILO (2011). OSH Management System: A Tool for Continual Improvement,02.11.2017 tarihinde http://www.ilo.org/safeday adresinden ulaşılmıştır.

ILO (2016). Workplace Stress, 08.06.2017 tarihinde https://www.ilo.org/wcmsp5/groups/public/---ed_protect/---protrav/---safework/documents/publication/wcms_466547.pdf adresinden ulaşılmıştır.

ILO (2018). Work Statistics, 02.11.2017 tarihinde https://www.ilo.org/moscow/areas-of-work/occupational-safety-and-health/WCMS_249278/lang--en/index.htmadresinden ulaşılmıştır.

İlhan, M. N. (2016), Çalışma Yaşamında Psikososyal Risk Etmenleri. HalkSağlığında Gündem, 05.05.2016 tarihinde http://hasuder.org.tr/hsg/?p=4009adresinden ulaşılmıştır.

İlhan, M. N. (2013). Psikososyal Risk Etmenleri. İş Sağlığı ve Güvenliği. (Ed.M.N. İlhan ve S. Sincar), (Erzurum: Atatürk Üniversitesi Açık Öğretim FakültesiYayınları), 20.08.2016 tarihinde http://docplayer.biz.tr/13529332-Unite-7-is-sagligive-guvenligi-icindekiler-doc-dr-mustafa-necmi-ilhan-hedefler-psikososyal-risketmenleri.html adresinden ulaşılmıştır.

Kaba, C. ve Ünal, E. (2014). İstanbul Meslek Hastalıkları Hastanesinde 2009 yılındaMeslek Hastalıkları Nedeniyle Tedavi Edilen Hastaların Hastalık Grupları ve TedaviMaliyetlerine Göre İncelenmesi. Türk Tabipleri Birliği Mesleki Sağlık ve GüvenlikDergisi, 51-52, 43-50.

Kandemir, M. (2017). İş Hukuku ve Sosyal Güvenlik Hukuku Boyutuyla PsikososyalRiskler, İstanbul, Legal Yayınları.

Kılkış, İ. (2014). İş Sağlığı ve Güvenliği. Bursa: Dora Yayınları.

Leino, T. (2013). Work-related Violance and its Associations with PsychologicalHealth. People and Work Research Reports 98. Finnish Institute of OccupationHealth.

McDonald, P. ve Charlesworth, S. (2016). Workplace Sexual Harrassment at theMargins. Work Employment and Society, 30, (1), 118–134.

Ocaktan, E. (2014). Meslek Hastalıkları. Çalışan Sağlığı ve Güvenliği Eğitimi veÇalıştayı. 02-05 Aralık. Ankara.

Özkılıç, Ö. (2014), Risk Değerlendirmesi (Atex Direktifl eri-Patlayıcı Ortamlar-Büyük Endüstriyel Kazaların Önlenmesi Ve Etkilerinin Azaltılması-Kantitatif RiskDeğerlendirme). Ankara: Türkiye İşveren Sendikaları Konfederasyonu Yayınları.

Sarıbay, Ö. G. (2015). İş Sağlığı ve Güvenliği Yükümlülüklerinin YerineGetirilmemesinin Hukuki, İdari ve Cezai Sonuçları. Ankara: Beta Yayınları.

Sözer, A. N. (2015). Türk Sosyal Sigortalar Hukuku. (2.Baskı). İstanbul: BetaYayıncılık.

TDK. (2018). 27.03.2018 tarihinde http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=adresinden ulaşılmıştır.

The World Health Report. (2002). 02.11.2017 tarihinde http://www.who.int/whr/2002/en/whr02_en.pdf adresinden ulaşılmıştır.

Tomas, K. (2013). İş Güvenliği. Küçük ve Orta Ölçekli İşletmeler İçin İş Sağlığı veGüvenliği İşçi Eğitimi Programı, Eğitici El Kitabı (İş ve Sağlık Haklar ve Ödevler İşGüvenliği Meslek Hastalıkları). ÇASGEM, 168-232.

Tuncay, A. C. ve Ekmekçi, Ö. (2016). Sosyal Güvenlik Hukuku Dersleri. (18. baskı).İstanbul: Beta Yayıncılık.

Tutkun, E. (2010). İş Kazaları ve İş Güvenliğinde Yeni Modeller. 11.05.2012 tarihindehttp://www.harb-is.org.tr/public/UserFiles/ikym.ppt adresinden ulaşılmıştır.

Türkkan, A. (2009). İşe Bağlı Kas-İskelet Sistemi Hastalıkları ve Sosyo EkonomikEşitsizlikler. Uludağ Üniversitesi Tıp Fakültesi Dergisi, 35(2), 101-106.

Vartia, M. (1996). The Sources of Bullying-Psychological Work Environment andOrganizational Climate. European Journal of Work and Organizational Psychology,5(2), 203-214.

Vatansever, Ç. (2014). Risk Değerlendirmede Yeni Bir Boyut, Psikososyal Tehlikeve Riskler. Çalışma ve Toplum Dergisi, 117-138.

WHO (2018). Working for Better Health, 20.03.2018 tarihinde http://www.who.int/about-us/what-we-do/who-brochure adresinden ulaşılmıştır.

Yıldız, N. A. (2013). İş ve Sağlık. Küçük ve Orta Ölçekli İşletmeler İçin İş Sağlığı veGüvenliği İşçi Eğitimi Programı, Eğitici El Kitabı (İş ve Sağlık Haklar ve Ödevler İşGüvenliği Meslek Hastalıkları), ÇASGEM, 45-76.

Yılmaz, A. (2017). Sosyal Güvenlik Hukukunda İş Kazası Kavramı: Kıta Avrupasıve Anglosakson Hukuk Sistemlerinden Birer Örnek ile Türk Hukuku Karşılaştırması.Sosyal Güvence, 11, 107-127.

Yüksel, H. (2016). Sosyal Güvenlik Hukuku. Bursa: Ekin Yayınları.

Zaph, D., Knorz, C. ve Kulla, M. (1996). On the Relationship Between MobbingFactors, and Job Content, Social Work Environment, and Health Outcomes. EuropeanJournal of Work and Organizational Psychology, 5(2), 215-237.

Fatma KOCABAŞ,Ufuk AYDIN,Verda CANBEY ÖZGÜLER,Mustafa Necmi İLHAN,Seher DEMİRKAYA,Nihan AK,Cansu ÖZBAŞ