OSMANLI DÖNEMİNDE SELANİK’TE İNŞA EDİLEN SON MABET: HAMİDİYE CAMİİ

Öz OsmanlıDevleti’nin batıya açılan kapısı olan Selanik, yirminci yüzyılın başında mimariaçıdan olduğu kadar banisinin sıra dışı kabul edildiği bir mabedin yükselişinetanıklık etmiştir. Kentin doğu surlarının dışında gelişen ve yalılarıyla ünlüHamidiye Mahallesinde1901’de inşasına başlanan Hamidiye/Yeni Cami on bir aysonra 1902’de ibadete açılmıştır. Söz konusu camiHamidiye mahallesinde ikamet eden Yahudilerin ihtida etmelerinin şerefine festüccarı Ahmet Kapancı tarafından inşa edilmiştir. Selanik’in modernmahallesinde ortaya çıkan bu yeni cemaatin ihtidası, dönemin yöneticileriylehalkı ikna etmemiş olmalıdır. O yüzden devlet ricali söz konusu cemaati içindekuşkuyu barındıran “avdeti” sıfatıyla isimlendirmeyi yeğlemiştir. Bu kuşkuyutaç kapıdaki kitabede açıkça görmek mümkündür. Caminin mimarı,taç kapının sol tarafında yer alan kitabeye göre, İtalyan Vitaliano Poselli’dir.Poselli Selanik’te kilise, cami ve birçok köşkün yanı sıra kamu binalarındaimzası bulunan bir mimardır.Kare planlı harimkısmı dört duvara oturan kubbeyle örtülmüştür. Son cemaat yeri harimin karegörünümünü dikdörtgene çevirmiştir. 1912’ye kadar cami ibadete açık kalmıştır.1924’te Anadolu’dan Selanik’e gelen Rumlara bir süreliğine ev sahipliğiyapmıştır. Minaresi yıkılarak 1963’e kadar Arkeoloji Müzesi olarakkullanılmıştır. Caminin genelgörüntüsü mimaride etkilenme döneminin izlerini taşımakla birlikte esas etkinincümle kapsını çevreleyen unsurlarda, minarede ve pencerelerin tasarımındameydana geldiği gözlenmiştir. Bununla birlikte cümle kapısının üstünü süsleyenat nalı şeklindeki kemeri ile dört cephede yer alan pencerelerin beş sütunüzerine oturan iki şeritli kemerleri Endülüs mimarisi etkisindedir.Özetle SelanikHamidiye Camii klasik İslam mimarisinden etkiler taşımakla beraber Neo-Gotik veetkilenme döneminin diğer özelliklerini taşıdığı söylenebilir.
Anahtar Kelimeler:

Osmanlı, Selanik, Hamidiye Camii

Kaynakça

1.Cumhurbaşkanlığı Osmanlı ArşiviCOA., Plan Kroki Proje ve Haritalar [PLK. P., 1339]COA.,Yıldız Esas Evrak Defterleri [YEE.d.410/3, (07.03.1905/30.Z.1322)]COA.,Yıldız Esas Evrak Defterleri [Y.EE.d.410/5, (09.04.1902/30.Z.1319)COA.,Yıldız Esas Evrak Defterleri [YEE.d.410/6, (07.03.1905/30.Z.1322)]COA.,Yıldız Esas Evrak Defterleri [YEE.d.410/7, (07.03.1905/30.Z.1322)]COA., Yıldız Esas Evrak Defterleri [Y.EE.d.410/9, (09.04.1902/30.Z.1319)]COA., Hazine-i Hassa Tahrirat Kalemi [HH.THR., 208/30, lef 1, 2(15 Râ 1307/9.XI.1889)]COA.,Hazine-i Hassa Tahrirat Kalemi [HH.THR., 208/31, lef 3(17 Câ 1307/9.I.1890)]

2.Yayımlanmış Eserler Aksoy, A. (2003).Yunanca-Türkçe/Türkçe-Yunanca Sözlük,İstanbul:Alfa Yayınları.Basil, G. C. (1994).“Selanik” Doğu Akdeniz’de Liman Kentleri 1800-1914, Ed. Çağlar Keyder, Y. Eyüp Özveren, Donald Quataert, Çev. Gül Çağalı Güven, İstanbul: Tarih Vakfı Yurt Yayınları.Bayram, S. (2017). Osmanlı Döneminde Selanik Limanı: 1869-1912, Ankara:TTK.ColonasV. (2001).“Mimari Dönüşümler”, Selânik 1850-1918, Çev. Cüneyt Akalın, Der.:GillesVeinstein, İstanbul:İletişim Yayınları.Dimitriadi, V. (1983). TopogarafiaTisThessalonikis Kata Tin EpohiTisTurkokratias 1430-1912,Thessaloniki:Ekdodikosİkos.Ebussuûd. (2006). Ebussuûd Tefsiri, Ter: Ali Akın, C. I-XII, İstanbul:Boğaziçi Yayınları.Eflatun. (1985).Devlet, İstanbul:Remzi Kitabevi.Gardin, N. vd. (2006).Larousse Semboller Sözlüğü, Çev: Beyza Akşit, İstanbul:Bilge Kültür Sanat.Grabar, O. (2010). İslam Sanatının Oluşumu, Çev. Nuran Yavuz, İstanbul:Kanat Kitap.Jung, C. G. (2015). İnsan ve Sembolleri, Çev: Hatice Mukadddes İlgün, İstanbul:Kabalcı Yayınları.Küçük, A. (1992). Dönmeler Tarihi, Ankara:Rehber Yayıncılık.Küçük, A., Tümer, G., Küçük, M. A. (2011).Dinler Tarihi,Ankara:Berikan Yayınevi.Eliade, M. (2005). Dinler Tarihi, Çev. Mustafa Ünal, Konya:SK Yayınları.Molho, R. (2015). Selanik Yahudileri 1856-1919 Özel Bir Cemaat, Çev: Panayot Abacı, İstanbul:Bağlam Yayıncılık.Sami, Ş. (1989). Kâmûs-ı Türkî, İstanbul:Çağrı Yayınları.Şenyurt, O. (2016). “Selanik Hamidiye Cami: II. Abdülhamit Döneminde Mimaride Geleneksel Yaklaşımlar ve Oryantalizm”, KOSBED, 31, ss. 185-208.Turani, A. (1975). Sanat Terimleri Sözlüğü, Ankara:Toplum Yayınevi.Veinstein, G. (2001). “Seküler Bir Paradoks”, Selânik 1850-1918, Çev: Cüneyt Akalın, Der.:Gilles, Veinstein, İstanbul:İletişim Yayınları.3.SözlüKaynaklarOsman İsmailoğlu, 12.02.1949, Samana(Kumçiftliği), Batı Trakya, Yunanistan, Selanik Makedonya-Trakya Müslümanları Eğitim ve Kültür Derneği Başkanı4.İnternet Kaynaklarıhttps://www.batitrakya.org/yazar/aydin-bostanci/unutulmus-osmanli-mirasi-selanik-iskele-camii.html, 21 Temmuz 2018’de edinilmiştir.http://selanikgezirehberi.blogspot.com/2013/02/yeni-camii.html,21 Temmuz 2018’de edinilmiştir.https://twitter.com/nataliavazyan/status/674332915900223489,21 Temmuz 2018’de edinilmiştir.https://www.aksam.com.tr/dunya/selanikte-90-yil-sonra-3-kisiyle-ilk-namaz/haber-233568,21 Temmuz 2018’de edinilmiştir.https://www.batitrakya.org/bati-trakya-haber/selanikteki-yeni-camiide-90-yil-sonra-namaz-kilindi.html,21Temmuz 2018’de edinilmiştir.https://www.batitrakya.org/bati-trakya-haber/selanik-yeni-camide-bayram-namazi.html,23 Ağustos 2018’de edinilmiştir.http://alirizasigirci.blogspot.com/2013/05/selanik-donmelerinin-camisi-camiye-mi.html,21 Temmuz 2018’de edinilmiştir.https://masonlar.org/masonlar_forum/index.php/topic,13681.msg87891.html?PHPSESSID=56ebbf7ad1f7fa407c8405de494ffc9b#msg87891,21 Temmuz 2018’de edinilmiştir.http://alirizasigirci.blogspot.com/2013/05/selanik-donmelerinin-camisi-camiye-mi.html,21 Temmuz 2018’de edinilmiştir.