KANT’IN LEİBNİZ’İN MONADOLOJİSİNDEKİ UZAY VE ZAMAN ANLAYIŞINI ELEŞTİRİSİ

Kant düşünce itibariyle kendisinden etkilenmiş olmasına rağmen sahip olduğu monad anlayışı itibariyle Leibniz’e yönelik eleştirilerde bulunmuştur. Leibniz tecrübenin kuruluşunun açıklanabilmesi için duyusal nesnenin bölünmez bir birliğe sahip olması gerektiği fikrinden dolayı monad düşüncesini savunmuştur. Bölünmez bir birlik olması nedeniyle de dışsal etkilere açık olmaması gerektiği fikrini savunmuştur. Bu nedenle de zaman ve mekanı monadda ortaya çıkan temsiller arasındaki bağa indirgemiştir. Kant amfiboliye kaynaklık ettiğini düşündüğü için böyle bir metafiziği kabul etmemiştir. Kant’ın Leibnize yönelik eleştirisi en temel de zaman ve mekanın temsiller arasındaki bağlantıya indirgenemeyeceği ve temsillerin zaman ve mekan tarafından kuşatılması gerektiği fikrine dayanmaktadır. Zaman ve mekan temsilleri kuşatan ve önceleyen bir unsur olduğunda Leibniz’in savunduğu şekilde diğer monadlarla etkileşmeyen kendinde bir varlığın insan tecrübesinde ortaya çıkmasından bahsedilemez. Bu makalede Kant’ın monada yönelik eleştirisinin zaman ve mekan ilişkisi ele alınacaktır.

KANT’S CRITIQUE OF LEIBNIZ’S VIEW OF TIME AND SPACE MONADOLOGY

Though Kant was influenced by Leibniz, he criticized Leibniz’s view of monad. Leibniz defended the idea of monad because the sensible object must have an indivisible unity on account of its foundation. Leibniz argued that monad must not be open to external influences because of its indivisible unity. Thereof, he reduced time and extension to the relationality between the representations that appear in the monad. Kant did not accept such a metaphysics because he thought it was the source of amphiboli. Kant's critique of Leibniz is based on the idea that time and space cannot be reduced to the connection between representations and that representations must be surrounded by time and space. According to Kant, time and space should be defended as a form that encompasses and precedes representations. In this article, Kant's criticism of monadology in relation to time and space is discussed.

Kaynakça

Adams, Robert, Merrihew, Leibniz ; Determinist, Theist, Idealist, New York: Oxford UniversityPress, 1994.

Arthur, Richard T. W., “Leibniz’s Theory of Time”, The Natural Philosophy of Leibniz, ( edt. K.Okruhlik and J. R. Brown), Dordrecht: D. Reidel Publishing Company, 1985, 263-313.

Brook, Andrew, Kant and Mind, New York: Cambridge University Press, 1994.

Dickerson, A. B., Kant on Representation and Objectivity, New York: Cambridge UniversityPress, 2003.

Çitil, Ahmet Ayhan, Matematik ve Metafizik, İstanbul: Alfa yayınları, 2012.

Friedman, Micheal, “Space in Kantian Idealism”, Space: A History (Oxford PhilosophicalConcepts), (edt. A. Janiak,.), New York: Oxford University Press, 2013.

Garber, Daniel, Body, Substance, Monad, New York: Oxford University press, 2009.

Gasdaglis, Katherine, İntuition in Kant’s Theoretical Epistemology: Content, Skepticism andIdealism, New York: Dissertation in Columbia University, 2014.

Gözkan, Bülent, “Kant’ın Eleştiri-Öncesi Dönemden Eleştiri Dönemine Geçişindeki AnahtarYazı: Uzayda Yönler Arasındaki Farklılığın Nihai Dayanağı Hakkında”, FelsefeTartışmaları Dergisi, 51/37, (2006), 43-55.

Kant, Immanuel, Arı Usun Eleştirisi, çev. Aziz Yardımlı, İstanbul: İdea Yayıları, 1993.

Leibniz, Gottfried, Monadoloji, çev. Suut Kemal Yetkin, İstanbul: Devlet Basımevi, 1935.

Longuenesse, Béatrice, Kant on the Human Standpoint, New York: Cambridge UniversityPress, 2005.

Pereboom, Derk, “Kant’s Amphiboly”, Archiv für Geschichte der Philosophie, 73/1 (1991), 50-70.

Puryear, Stephen, “Monadic Interaction”, British Journal for the History of Philosophy, 18/5(2010), 763–796.

Phemister, Pauline, Leibniz and Natural World, Liverpool: Springer 2005.

Vailatti, Ezıo, Leibniz and Clarke; A Study of Their Correspondence, New York: OxfordUniversity Press, 1997.